Puberteit bij honden: wat verandert er en hoe kom je er samen doorheen?

De puberteit van een hond begint rond een maand of zes en duurt tot ongeveer achttien tot vierentwintig maanden. Je pup die alles zo goed deed, luistert ineens minder, is sneller opgewonden, impulsiever en soms weer bang voor dingen die hij al kende. Bij Stressless Dogs zien we dat niet als ongehoorzaamheid maar als wat het is: hormonen en een brein in aanbouw. Bij reuen piekt het testosteron tot wel zeven keer zo hoog als bij een volwassen reu, bij teven komt de eerste loopsheid, en tussendoor zitten er nog een paar angstfases. Net als bij mensen is het een lastige tijd, voor de hond en voor het baasje. En net als bij mensen gaat het over. Het komt goed.

In het kort

• Puberteit: vanaf ongeveer 6 maanden tot 18 tot 24 maanden. De eerste tekenen van losmaken zie je vaak vanaf 9 maanden.

• Reu: een testosteronpiek die impulsiviteit en opwinding verhoogt en de remming verlaagt. Teef: de eerste loopsheid tussen 6 en 18 maanden.

• Angstfases tussen 8 en 9 maanden, tussen 13 en 14 maanden en soms rond 18 maanden zijn normaal en gezond.

• Straffen maakt het erger. Management, rust en kleine stapjes helpen.

• Sociaal contact met andere honden is voor pubers meestal het lastigste punt. Kies kwaliteit boven kwantiteit.

Wanneer begint het en hoe lang duurt het?

De puberteit start rond zes maanden en loopt door tot ongeveer achttien tot vierentwintig maanden. De adolescentie overlapt daar deels mee: vanaf ongeveer negen maanden zie je vaak de eerste tekenen van losmaken van de verzorgers. Je hond gaat meer zijn eigen gang, reageert minder op zijn naam en toetst grenzen die eerst vanzelfsprekend waren.

Ook lichamelijk is het een rommelige tijd. Vanaf ongeveer vierenhalve maand kan je pup groeispurts krijgen; het lijf groeit ongelijkmatig, hij kan scheef staan en onzeker worden. Het skelet is pas rond vierentwintig maanden volgroeid en tot die tijd kwetsbaar. Neem in zo’n spurt stapjes terug: kortere wandelingen, minder oefeningen, ook vanwege groeipijn. Voorkom uitglijden op gladde vloeren en veel op- en afspringen.

Wat er in het lijf gebeurt

Bij reuen piekt het testosteron in de puberteit tot wel zeven keer zo hoog als bij een volwassen reu. Het gevolg: meer impulsiviteit, verhoogde opwinding en verminderde remming. Je puber ziet een andere hond en is al weg voordat zijn brein heeft nagedacht. Vermijd in deze periode hoogrisicosituaties, zodat je conflicten voorkomt die hij zich lang herinnert.

Bij teven komt de eerste loopsheid meestal tussen zes en achttien maanden. Ze kan zich terugtrekken, humeurig zijn en minder concentratie hebben. Houd haar de hele loopsheid aangelijnd.

Belangrijk om te onthouden: opwinding en stress zijn hormonaal hetzelfde. Een puber die “helemaal los gaat” bij een andere hond is niet vrolijk ongehoorzaam, maar zit over zijn drempel. Op dat moment staat het denkende deel van zijn brein uit, kan hij niets leren en neemt hij zelfs zijn lievelingssnoep niet meer aan. Dat is geen koppigheid. De situatie is te moeilijk.

De angstfases in de puberteit

Elke pup doorloopt angstfases, en die zijn normaal en gezond. Globaal rond acht weken, tussen twaalf en zestien weken, tussen acht en negen maanden, tussen dertien en veertien maanden, en soms rond achttien maanden. Het verschilt sterk per hond. Je puber is dan ineens bang voor de vuilnisbak die er al maanden staat, of wil een straat niet meer in.

Angst uit zich via de vier F’s: fight, flight, fiddle en freeze. Vechten, vluchten, maf doen of bevriezen. Zo begeleid je een angstfase:

• Neem de tijd en bied steun, rust en veiligheid. Angst kun je niet belonen.

• Introduceer niets nieuws en lok je hond niet naar het enge ding toe. Lokken met voer is een vorm van forceren.

• Laat je hond zelf kiezen of en wanneer hij een prikkel aangaat.

• Word niet boos of ongeduldig, en investeer in succeservaringen.

Wat je nu goed begeleidt, gaat over. Wat je forceert of bestraft, kan blijven hangen.

“Hij luistert ineens niet meer”: wat er echt gebeurt

Dit is de klacht die we het meest horen over pubers. Er spelen drie dingen tegelijk: het losmaken van de verzorgers, de verminderde remming door de hormonen, en het feit dat een opgewonden brein gewoon niet bereikbaar is. Je hond doet het niet expres, en hij is niet dominant geworden.

Wat helpt:

• Management. Een lange lijn in plaats van loslopen, zodat je hond vrijheid heeft en jij veiligheid. Niet roepen als je weet dat hij toch niet komt; elke mislukte roep maakt het woord zwakker.

• Blijf “hier komen” belonen. Je hond geeft altijd iets op om naar je toe te komen. Roep met een leuke toon, ook als je boos bent, en lijn hem niet elke keer direct aan, anders voelt komen als straf.

• Kies je momenten. Train kort en makkelijk, op momenten dat hij rustig is. Op een drukke plek met andere honden leert een puber niets.

• Voorkom dat het een gewoonte wordt. Een tijdelijke leeftijdsfase gaat vanzelf over, maar gedrag dat maandenlang geoefend wordt, slijt in. Elke keer dat je een uitbarsting voorkomt, oefent je hond die niet.

Zo help je je puber erdoorheen

1. Rust en slaap. Een puber heeft nog steeds veel meer rust nodig dan je denkt. Te weinig slaap betekent meer stress, en meer stress betekent minder remming.

2. Maximaal één indrukwekkende activiteit per dag, met rustdagen ertussen. Het puberbrein verwerkt langzaam.

3. Sociaal contact met beleid. Dit is voor pubers meestal het lastigste punt. Vermijd drukke losloopvelden en groepen vreemde honden; daar leert hij dat andere honden wild en grensoverschrijdend zijn, of hij neemt het over. Zoek een paar stabiele, bekende hondenvrienden en houd ontmoetingen kort. Valt hij aan de lijn uit naar andere honden, lees dan Waarom valt mijn hond uit naar andere honden?.

4. Voorspelbaarheid en liefdevolle grenzen. Vaste routines, en grenzen aangeven ruim voordat je eigen grens bereikt is: voorkomen, ertussen gaan staan, aanlijnen, iets anders te doen geven. Hoe vriendelijker je dat doet, hoe betrouwbaarder je bent.

5. Kalmerende bezigheden. Snuffelen, kauwen, schat zoeken. Geen eindeloos ballen gooien: dat voedt de opwinding die je juist wilt laten zakken.

6. Nooit straffen. Een correctie voegt stress toe aan een brein dat al vol zit, en beschadigt de band precies in de fase waarin je hond zich van je losmaakt. Hoe je gedrag wel bijstuurt, staat in Puppy opvoeden zonder straf.

Wanneer schakel je hulp in?

Wordt je puber echt agressief, bijt hij, of blijft een angst weken hangen en wordt hij er alleen maar banger van? Laat dan een welzijnsgerichte gedragskundige meekijken. Verandert zijn gedrag plotseling en heftig, of loopt hij stijf of mank, laat dan eerst de dierenarts kijken: groeipijn en andere pijn maken een puber sneller reactief, en een dierenarts is geen gedragsdeskundige, dus vraag door.

Veelgestelde vragen

Wordt mijn hond in de puberteit dominant?

Nee. Dominantie als verklaring voor hondengedrag komt uit achterhaald onderzoek naar wolven in gevangenschap en is door de onderzoeker zelf ingetrokken. Wat je ziet is hormonen, losmaken en een brein dat nog niet klaar is.

Moet ik hem laten castreren om het rustiger te maken?

Dat is een medische en individuele afweging die je met je dierenarts bespreekt. In onze cursussen kijken we naar gedrag, stress en begeleiding, niet naar ingrepen.

Hoe lang duurt de puberteit?

Tot ongeveer achttien tot vierentwintig maanden, met per hond grote verschillen. Het gaat over, en wat je in deze tijd aan vertrouwen opbouwt, houd je.

Mag mijn puber nog los lopen?

Liever aan een lange lijn. Los heb je weinig controle op het moment dat zijn remming het laat afweten. Vrijheid geef je met tien meter lijn in een rustig gebied, en je blijft komen belonen.

Lees ook

• Puppy opvoeden zonder straf: de vier manieren om gedrag bij te sturen

• Loopsheid: zo verandert het gedrag van je hond

• Waarom valt mijn hond uit naar andere honden?

• Hoe herken je stress bij je hond? De signalen die bijna iedereen mist

Je puber vertelt je waar zijn grens ligt

Een puber die staart, verstijft, harder gaat trekken of ineens gaapt, laat zien dat zijn emmer bijna vol zit, vaak seconden voordat hij “niet meer luistert”. Wie die signalen leert lezen, grijpt in voordat het brein uitstaat. In het gratis webinar Communiceren met je Hond laat ik je de vijf stresssignalen zien die bijna iedereen mist, en een simpele techniek om je hond zonder je stem te bereiken.

Wil je de puppytijd en de aanloop naar de puberteit stap voor stap begeleid worden, met de angstfases, de tandwissel en de hormonen erbij? Dat is de Stressless Puppycursus.

Namens mij en alle honden hartelijk bedankt voor het lezen!

Amee van Stressless Dogs

Hondengedragsconsultant & Natural Dog Trainer