Puppy opvoeden zonder straf: de vier manieren om gedrag bij te sturen

Het doel van de opvoeding van je pup is een fijne band opbouwen, niet een pup die bang voor je is of alleen commando’s uitvoert. Bij Stressless Dogs sturen we gedrag daarom bij op vier positieve manieren, altijd in deze volgorde: voorkomen dat je pup het gedrag kan vertonen, afleiden, een alternatief bieden dat bij zijn behoefte past, en aanleren hoe het wel mag. Straffen zit daar niet bij. Een correctie, of het nu een tik, een ruk aan de lijn of een strenge stem is, beschadigt altijd de vertrouwensband en maakt jou onvoorspelbaar voor je pup. En een pup die jou niet vertrouwt, leert slechter, niet beter.

In het kort

• Gedrag dat niet uitgevoerd kan worden, wordt ook niet aangeleerd. Voorkomen is stap één.

• Straffen leert je pup niet wat wel mag, alleen dat jij onveilig bent. Een pup die gestraft wordt voor een plasje gaat stiekem plassen; een pup die gestraft wordt voor grommen leert de waarschuwing over te slaan.

• Zet je pup op voor succes: maak de situatie zo makkelijk dat bijna elke keuze een goede keuze is die je kunt belonen.

• Grenzen geef je liefdevol aan, ruim voordat je eigen grens bereikt is.

• Angst kun je niet belonen. Steun een bange pup altijd.

Waarom straffen averechts werkt

Straffen om het gedrag van je pup bij te sturen is niet welzijnsgericht, en het werkt bovendien niet. Drie redenen uit de puppycursus:

• Het beschadigt de band. Fysieke correcties, maar ook een tik op de neus, een slipketting, een halti of een strenge stem, tasten de onderliggende vertrouwensband aan. Je wordt een onvoorspelbare eigenaar: de ene keer lief, de andere keer boos. Voorspelbaarheid is precies wat een pup emotionele veiligheid geeft.

• Het leert het verkeerde. Een pup die gestraft wordt voor een plasje in huis leert niet dat hij buiten moet plassen, maar dat plassen in jouw bijzijn onveilig is. Hij zoekt voortaan een stil hoekje op. Een pup die gestraft wordt voor grommen leert de waarschuwing over te slaan, en kan later zonder waarschuwing happen. Wij vergelijken dat met de batterijen uit je brandalarm halen.

• Je kunt alleen gedrag straffen, geen emoties. Bijna al het gedrag dat wij lastig vinden (bijten, slopen, opspringen, van straat eten) komt voort uit een behoefte of een emotie: overprikkeling, stress, tandwissel, angst. Straf verandert niets aan de oorzaak.

En nee, je pup probeert niet de baas te spelen. De dominantietheorie komt uit onderzoek naar wolven in gevangenschap uit de jaren vijftig en zestig, en is door de onderzoeker zelf ingetrokken. Alle gedrag heeft een oorzaak, en die zoek je op.

De vier manieren, in volgorde

1. Voorkomen. Gedrag dat niet uitgevoerd kan worden, wordt ook niet aangeleerd. Maak het huis puppyproof (bekijk het op handen en voeten: plinten, tafelpoten, stopcontacten, planten), zet hekjes voor plekken die niet kunnen, gebruik een lijn of een safe spot als je even niet kunt opletten. Elke keer dat je pup iets ongewensts oefent, slijt het verder in. Elke keer dat je het voorkomt, niet.

2. Afleiden. Met een rustige stem en een rustige beweging, niet met een schrikreactie. Je pup is snel afgeleid, en dat is nu je vriend.

3. Een alternatief bieden dat bij de behoefte past. Wil hij kauwen? Geef iets waar hij wel op mag kauwen. Zit het in opwinding of spanning? Kies iets kalmerends: voertjes zoeken, snuffelen, likken. Wil hij contact? Geef het, op een manier die jou past.

4. Aanleren hoe het wel mag. Nu pas komt training. Zet je pup op voor succes: maak de situatie zo makkelijk dat ongeveer negentig procent van zijn keuzes goede keuzes zijn die je kunt belonen. Houd oefeningen kort (een tot twee minuten), kies een goed moment (niet als hij moe, opgewonden, geschrokken of ziek is), maak kleine stapjes en beloon ook de reis naar het einddoel, niet alleen het eindresultaat. Fouten negeer je en je begint opnieuw, zonder te corrigeren. Let op: positieve training betekent niet dat je alles negeert. Zelfbelonend gedrag, zoals van het aanrecht eten, stopt niet vanzelf. Daar ga je terug naar stap één.

Rust, regelmaat en het tempo van je pup

Een pup is een baby. Rust, reinheid en regelmaat, met de nadruk op rust en regelmaat: voorspelbaarheid en routine geven emotionele veiligheid. Een jonge pup slaapt en rust 16 tot 20 uur per etmaal, en een pup die te weinig slaapt is drukker, bijt meer en leert slechter. Bied maximaal één indrukwekkende activiteit per dag, met rustdagen ertussen.

Het tempo bepaalt je pup, niet jij. Dat geldt voor socialisatie, wandelen, alleen leren zijn, het tuig aanleren, alles. Kwaliteit boven kwantiteit: juist een teveel aan prikkels kan voor een trauma zorgen. Dan is het geen socialiseren, maar traumatiseren.

Grenzen aangeven zonder straf

Zonder straf betekent niet zonder grenzen. Grenzen geef je liefdevol aan, en ruim voordat je eigen grens bereikt is:

• Voorkom het gedrag: een hekje voor de boekenkast in plaats van tien keer “nee”.

• Ga ertussen staan (opsplitsen) als je pup ergens op af wil.

• Doe hem aan de lijn of geef hem iets anders te doen.

• Wees consequent. Mag hij wel of niet aan de lijn trekken, wel of niet opspringen? Beslis het één keer en houd je eraan, ook als het gezellig is.

Hoe vriendelijker jij je grenzen aangeeft, hoe betrouwbaarder je bent voor je pup. Geef daarnaast keuzes binnen voldoende voorspelbaarheid: een keuzewandeling, zelf een snack laten kiezen, laten kiezen of hij een aai wil.

Het handsignaal: jouw “nee” zonder woorden

Het belangrijkste stukje gereedschap uit de cursus is het handsignaal: een lage, losjes geopende hand met de handpalm richting je pup, zonder oogcontact, want aankijken activeert. Het is geen commando maar een kalmerende boodschap, en je pup blijft altijd vrij om te reageren. Je leert het aan in rust: signaal geven terwijl er niets gebeurt, dan met steeds grotere neutrale bewegingen erbij (been over been, opstaan, een rondje lopen). Dagelijks één of twee momentjes, maximaal zes herhalingen per sessie.

In de praktijk zeg je er drie dingen mee: “ik regel dit, jij hoeft niets te doen” (de bel gaat), een vervanging van “nee” (iets niet pakken), en kalmeren (bij opspringen of blaffen). Zonder je stem, want praten is het gereedschap dat een hond het minst begrijpt.

Angst kun je niet belonen

Misschien wel de belangrijkste les uit de cursus: angst kun je niet belonen. Emoties zijn niet te belonen, alleen gedrag. Je mag een bange pup dus altijd troosten en steunen. Doe je dat niet, dan zoekt hij zelf een uitweg: vluchten, of wegblaffen en later agressie. Een pup die bij jou terecht kan als hij bang is, komt ook naar je toe in plaats van zelf een oplossing te zoeken.

Wanneer schakel je hulp in?

Bijt je pup hard door, gromt hij met opgetrokken lippen, of is hij echt bang voor mensen of situaties? Laat dan een welzijnsgerichte gedragskundige meekijken en ga niet zelf experimenteren. Zie dat niet als falen, maar als iets goeds waar je van leert. Kies je een puppyschool, kies dan een welzijnsgerichte: uitsluitend beloning, kleine groepjes en veel aandacht voor hondentaal. Vraag of je een les mag meekijken en vertrouw op je onderbuikgevoel.

Veelgestelde vragen

Mag ik dan nooit “nee” zeggen?

Je mag van alles zeggen, maar het helpt zelden. Voor je pup is “nee” vooral aandacht, en het vertelt hem niet wat wel mag. Het handsignaal en de vier stappen doen dat wel.

Mijn pup eet van het aanrecht. Moet ik dat negeren?

Nee, want dat is zelfbelonend gedrag: het beloont zichzelf. Negeren stopt het niet. Terug naar stap één: voorkomen. Eten opbergen, de keuken afsluiten, een alternatief bieden.

Mijn pup gromt naar mijn kind. Moet ik hem corrigeren?

Nooit. Grommen is een waarschuwing en precies wat je wilt behouden. Respecteer het, haal pup en kind uit de situatie en bedenk wat het veroorzaakte. Laat een pup nooit alleen met een jong kind, ook niet heel even.

Wanneer is de opvoeding klaar?

Nooit helemaal. Een hond leert zijn leven lang en socialisatie stopt niet na twaalf weken. Geen checklists afwerken, maar focussen op wat relevant is voor jullie leven.

Lees ook

• Waarom bijt mijn puppy zo veel (en hoe leer je het af)?

• Wanneer is een pup zindelijk, en hoe help je hem?

• Bench voor je pup: waarom wij het afraden en wat wel werkt

• Puberteit bij honden: wat verandert er?

• Hoe lang kan een hond alleen thuis blijven?

Opvoeden is communiceren

Elke van de vier manieren begint met kijken: wat heeft mijn pup nodig, wat probeert hij te zeggen? Een pup die druk wordt, gaapt of zijn kop wegdraait, laat je al zien dat de grens nadert, en wie dat ziet hoeft nooit te straffen. In het gratis webinar Communiceren met je Hond leer je de vijf stresssignalen die bijna iedereen mist en een simpele techniek om je pup zonder je stem bij te sturen.

Wil je de hele puppytijd zo begeleid worden, van de eerste nacht tot de naderende puberteit? Dan is de Stressless Puppycursus voor jullie gemaakt.

Namens mij en alle honden hartelijk bedankt voor het lezen!

Amee van Stressless Dogs

Hondengedragsconsultant & Natural Dog Trainer