Hond opspringen afleren zonder straf: waarom knietjes en terugduwen niet werken

Opspringen is natuurlijk begroetingsgedrag. Honden begroeten elkaar in het gezicht, en omdat wij op twee benen lopen zit ons gezicht hoog, dus komt je hond omhoog. Bij Stressless Dogs pakken we het daarom niet aan met een correctie maar met begrip, management en je eigen lichaamstaal. Een knietje of terugduwen werkt niet alleen averechts, het kan je hond verwonden.

In het kort

• Opspringen heeft niets met dominantie te maken. Het gaat om nabijheid, begroeting en sociaal gedrag.

• Meestal hebben wij het zelf aangeleerd, in de puppytijd, door het schattig te vinden en er aandacht aan te geven.

• Opwinding is voor het lichaam hetzelfde als stress. Een opgewonden hond kan niet nadenken, dus trainen op het moment zelf heeft geen zin.

• Een knietje geven is gevaarlijk: scheve nekwervels, kneuzingen of je hond die achterover op zijn rug valt.

• Aankijken, aanraken en praten werken alle drie aanmoedigend, ook als je boos praat. Negatieve aandacht is ook aandacht.

Wat jouw lichaam zegt bepaalt of je hond omhoog komt of niet. Die taal leer je lezen en gebruiken in het gratis webinar.

Is mijn hond dominant als hij opspringt?

Nee. Dat idee komt uit onderzoek van de jaren vijftig en zestig naar wolven, waaruit het beeld ontstond van een rangorde met een alfa die zijn plek met conflicten afdwingt. Daar komen alle regels uit die je nog steeds hoort: jij eerst eten, jij eerst de deur uit, de hond niet op de bank.

Het probleem is dat dat onderzoek niet naar wolven in het wild keek, maar naar wolven in gevangenschap die als vreemden bij elkaar waren gezet in een kleine ruimte. Dat is ongeveer zo representatief als mensen onderzoeken in een opvangcentrum. De onderzoeker zelf kwam er in 1999 op terug, maar toen was het kwaad al geschied.

Honden leven in familieverband en zijn juist conflictvermijdende dieren. Ze zijn niet bezig met een constante strijd om hoger in rang te komen. Het likken van mondhoeken, dat veel mensen als onderdanigheid lezen, is geritualiseerd gedrag: pups likken de mondhoeken van hun moeder om het opbraken van voedsel te stimuleren, en bij volwassen honden is het een vorm van verzoening of vriendschap geworden.

Waarom doet hij het dan?

Drie redenen, en ze lopen door elkaar.

Ten eerste begroeting. Honden hebben geurklieren tussen de voetzolen, bij de anus en achter de oren, en willen daaraan ruiken om elkaar te leren kennen. Die klier achter de oren is een van de redenen dat ze elkaar in het gezicht begroeten. Een kleine hond of een pup springt even op om er goed bij te kunnen.

Ten tweede spel. Bij sociale interactie met andere honden komt opspringen bij veel honden gewoon terug in het spel, vaak met veel opwinding erbij.

Ten derde: wij hebben het bekrachtigd. Het patroon is bijna altijd hetzelfde. De pup springt op bij een begroeting, wij vinden dat schattig, en we praten tegen hem, aaien hem of tillen hem op. Hij wordt dus keer op keer belast met een beloning voor zijn natuurlijke gedrag. Een pup van vijf kilo die opspringt is geen probleem. Dezelfde hond van dertig kilo is dat ineens wel, en voor hem is het dan al jaren normaal. Dat het nu niet meer mag, is verwarrend.

Hoe hard hij springt, hangt af van de emotie eronder: blijdschap en opwinding, maar soms ook angst of steun zoeken. Hoe meer opwinding, hoe overdrevener de begroeting.

Wat moet ik juist niet doen?

Samengevat: roep niet “laag” als hij al springt maar leer het woord los aan, word niet boos, duw hem niet terug en geef nooit een knietje, want dat kan nekwervels en kneuzingen opleveren. Kijk hem tijdens het springen niet aan, raak hem niet aan en praat niet tegen hem, ook niet boos, want alle drie zijn aandacht. En probeer niets te leren op het moment dat het misgaat: een opgewonden hond kan niet nadenken. Train niet in het moment, maar voor het moment.

Hoe voorkom je het dan?

Je zet de situatie zo op dat opspringen er niet van komt. Een paar dingen die direct werken:

1. Bouw een tussenstapje in. Zet je hond in een andere ruimte of achter een hekje als er iemand binnenkomt. Instrueer je bezoek, laat ze rustig gaan zitten, en haal je hond er pas daarna bij. De opwinding die bij mensen op visite ook meespeelt, is dan al gezakt.

2. Lijn hem even aan, binnen of buiten, zodat hij niet op iemand af kan rennen en je rustig kunt laten begroeten.

3. Gooi een paar brokjes op de grond bij binnenkomst. Snuffelen werkt ontspannend en brengt hem tegelijk fysiek omlaag: de neus naar beneden, vier poten op de grond.

4. Geef hem iets om vast te houden. Iets in de bek geeft opluchting en helpt kalmeren, omdat hij letterlijk voelt waar zijn snuit ophoudt. Soms is dat het hele verschil.

5. Ga zelf door je hurken. Hij springt omdat je gezicht hoog zit. Maak je klein, en springen is niet meer nodig.

6. Instrueer je bezoek vanaf de voordeur. Een briefje op de deur werkt verrassend goed: zij lezen de instructies, en jij hebt even de tijd om je hond naar de andere kamer of achter het hekje te begeleiden.

Heeft je hond al jaren geleerd dat opspringen loont, dan is voorkomen niet genoeg en moet je het ombuigen. Dat doe je niet met een correctie maar met je lichaam: een losse, open handpalm onderhands laten zien (het is geen stopsignaal), je lichaam afwenden en met hem meedraaien als hij om je heen loopt. Daarna leer je het alternatief aan, met een apart woord voor vier poten op de grond, op een rustig moment en niet tijdens een begroeting. Die opbouw in lagen is precies wat we in de cursus stap voor stap doorlopen.

Uit de praktijk

De meest gestelde vraag in onze Opspringcursus is nog altijd of de hond dominant is of de baas probeert te spelen. Het antwoord is nee, en dat is voor veel mensen een opluchting: het haalt de strijd uit de situatie. Inmiddels hebben 816 mensen met hun hond deze cursus gedaan.

Wees realistisch over de uitkomst. Opspringen verdwijnt niet voor honderd procent, en dat hoeft ook niet. In een onbewaakt moment of bij veel emotie gebeurt het gewoon, en dat hoort erbij. Wat wel verandert: je begrijpt waarom hij het doet, je kunt het grotendeels voorkomen en ombuigen, en je raakt niet meer geïrriteerd als het toch gebeurt. Juist die acceptatie is vaak al een enorme verbetering voor jullie band. Graven, blaffen, rollen door vieze luchtjes en opspringen zijn natuurlijk gedrag. Ongewenst voor ons, hartstikke normaal voor een hond.

Belangrijke voorwaarde: consequent zijn geldt voor iedereen. Jij, de kinderen, en ook je bezoek.

Wanneer schakel je hulp in?

Springt je hond zo hard op dat er een risico ontstaat voor kinderen of ouderen, dan is management geen luxe maar noodzaak: zet hekjes in en laat hem aangelijnd begroeten tot je verder bent. Gaat het opspringen gepaard met happen, grommen of bijten, of zie je dat de opwinding omslaat in angst, schakel dan een deskundige in in plaats van zelf te experimenteren. En bij een hond die ineens veel drukker is dan hij was: laat de dierenarts naar pijn kijken, want fysiek ongemak zit vaker onder gedrag dan mensen denken.

Veelgestelde vragen

Mijn hond springt alleen tegen bezoek op, niet tegen mij. Hoe kan dat?

Omdat jij er altijd bent en bezoek bijzonder is. De opwinding is bij een onbekende veel hoger, en die begint al bij de deurbel. Het meeste winst zit dan in het tussenstapje: hond apart, bezoek laten zitten, daarna samen rustig begroeten.

Werkt negeren?

Als techniek om het opspringen niet te bekrachtigen wel, maar het is geen doel. Je wendt je lichaam af tot de opwinding eruit is, en daarna ga je gewoon begroeten. Je hond eindeloos negeren is voor geen van jullie leuk en lost niets op.

Mijn pup springt op en dat vind ik nu nog leuk. Moet ik er nu al iets mee?

Ja, want bij pups is het supersnel aangeleerd en later weer afleren kost veel meer tijd. Bedenk welk gedrag je over twee jaar bij een volwassen hond ook nog leuk vindt. Geef aandacht en beloon juist als hij met vier poten op de grond blijft.

Bronnen

• Mech, L.D. (1999). Alpha status, dominance, and division of labor in wolf packs. Canadian Journal of Zoology, 77, 1196-1203. Het artikel waarin de onderzoeker zelf afstand neemt van het alfa-idee.

Lees ook

• Mijn hond gromt: wat zegt hij?

• Hondentaal: zo lees je de lichaamstaal van je hond

• Kalmerende signalen: hoe je hond spanning wegneemt

• Puppy opvoeden zonder straf: de vier manieren om gedrag bij te sturen

Opspringen is een vraag, geen uitdaging

Je hond vraagt om contact op de enige manier die hij kent, en hij doet dat op zijn hoogte omdat wij onze gezichten zo hoog dragen. Zodra je het zo ziet, verdwijnt de irritatie en kun je rustig gaan sturen. Jouw lichaam is daarbij je belangrijkste gereedschap, niet je stem en niet je knie.

Wil je leren wat je hond je laat zien voordat hij omhoog komt, en hoe je met je eigen houding rust teruggeeft? Dat zie je in het gratis webinar Communiceren met je Hond. De hele opbouw van management naar ombuigen naar alternatief gedrag staat stap voor stap in de Opspringcursus.

Namens mij en alle honden hartelijk bedankt voor het lezen!

Amee de Bruijn

Hondengedragsconsultant & Natural Dog Trainer